قدرتی که از اعتماد ساخته میشود
قدرت در جهان امروز دیگر تنها با تعداد ناوهای جنگی، حجم زرادخانههای نظامی یا اندازه اقتصاد سنجیده نمیشود. آنچه جایگاه کشورها را در ذهن ملتها تعیین میکند، میزان اعتمادی است که میتوانند در فضای پرالتهاب نظام بینالملل ایجاد کنند. نتایج تازه نظرسنجیهای جهانی نیز از همین تغییر حکایت دارد. تغییری که نشان میدهد افکار عمومی جهان، بیش از گذشته به دنبال شریکانی هستند که ثبات، همکاری و احترام متقابل را به نمایش بگذارند.
در دهههای گذشته، رقابت قدرتهای بزرگ عمدتاً بر شاخصهایی مانند توان نظامی، نفوذ سیاسی و برتری اقتصادی استوار بود، اما تجربه بحرانهای جهانی، این معادله را دستخوش تغییر کرده است. همهگیری کرونا، جنگهای منطقهای، بحران انرژی، اختلال در تجارت جهانی و نااطمینانیهای اقتصادی، نگاه ملتها را به مفهوم قدرت دگرگون کرده است. اکنون این پرسش بیش از هر زمان دیگری مطرح میشود که کدام کشور میتواند به جای تولید بحران، در مدیریت بحرانها نقشآفرین باشد.
در چنین فضایی، نتایج نظرسنجیهای بینالمللی درباره افزایش نگاه مثبت به چین، صرفاً یک تغییر آماری نیست، بلکه بازتاب تغییر انتظارات جامعه جهانی از بازیگران اصلی نظام بینالملل است. اگر در گذشته قدرت با توان اعمال فشار تعریف میشد، امروز بخش مهمی از آن با توان ایجاد اطمینان سنجیده میشود.
چین طی سالهای اخیر تلاش کرده تصویری از کشوری ارائه دهد که توسعه خود را در تقابل با دیگران تعریف نمیکند، بلکه آن را در پیوند با رشد اقتصاد جهانی میبیند. سیاست گشایش اقتصادی، توسعه تجارت، سرمایهگذاری در زیرساختها و گسترش همکاریهای فناورانه باعث شده بسیاری از کشورها، بهویژه اقتصادهای در حال توسعه، این کشور را نه صرفاً یک قدرت اقتصادی، بلکه شریکی برای توسعه تلقی کنند.
در این میان، ثبات در تصمیمگیری نیز به یکی از مهمترین سرمایههای دیپلماسی تبدیل شده است. جهان امروز از بیثباتی خسته است. از توافقهایی که به سرعت لغو میشوند، از سیاستهایی که با تغییر دولتها دگرگون میشوند و از بحرانهایی که هر روز ابعاد تازهای پیدا میکنند. طبیعی است که در چنین شرایطی، هر کشوری که بتواند تصویری باثبات و قابل پیشبینی از خود ارائه دهد، جایگاه مطلوبتری در افکار عمومی پیدا کند.
پرونده ایران نیز نمونهای از همین واقعیت است. سالهای اخیر نشان داده است که تحولات مربوط به مذاکرات، توافقها و تنشهای نظامی، تنها بر معادلات سیاسی اثر نمیگذارد، بلکه برداشت مردم جهان از رفتار قدرتهای بزرگ را نیز شکل میدهد. هرچه استفاده از ابزار نظامی بر گفتوگو غلبه کند، اعتماد عمومی نیز آسیب بیشتری خواهد دید. در مقابل، تأکید بر دیپلماسی، توسعه و همکاری اقتصادی میتواند تصویری متفاوت در ذهن افکار عمومی ایجاد کند.
یکی دیگر از عوامل مؤثر در افزایش مقبولیت چین، تغییر ماهیت رقابت جهانی است. امروز کشورها بیش از گذشته به دنبال دسترسی به بازار، فناوری، سرمایهگذاری و زیرساخت هستند. راهآهن، بندر، شبکههای ارتباطی، انرژی و اقتصاد دیجیتال، به عناصر اصلی قدرت تبدیل شدهاند. کشوری که بتواند در این حوزهها شریک مطمئنتری باشد، طبیعتاً نفوذ بیشتری نیز در افکار عمومی خواهد داشت.
البته این تحول تنها به اقتصاد محدود نمیشود. فرهنگ نیز در سالهای اخیر به یکی از مهمترین ابزارهای دیپلماسی تبدیل شده است. معرفی تمدن کهن چین با زبان هنر، گردشگری، آموزش، فناوری و صنایع خلاق، تصویری تازه از این کشور در میان نسل جوان جهان ایجاد کرده است؛ تصویری که چین را صرفاً یک کارخانه بزرگ تولید کالا نمیبیند، بلکه آن را کشوری با هویت فرهنگی، ظرفیت علمی و توان نوآوری معرفی میکند.
همزمان، مشارکت فعالتر چین در ابتکارهای بینالمللی مرتبط با توسعه، امنیت و گفتوگو، این پیام را به بسیاری از کشورها منتقل کرده که حل چالشهای جهانی نیازمند همکاری گستردهتر است. در دورانی که بحرانهای اقلیمی، امنیت غذایی، انرژی و اقتصاد مرز نمیشناسند، کشورها بیش از گذشته به دنبال بازیگرانی هستند که بتوانند منافع مشترک را بر رقابتهای فرسایشی ترجیح دهند.
برای ایران نیز این روند میتواند حامل پیامهای مهمی باشد. گسترش همکاری با اقتصادهای نوظهور، تنوعبخشی به شرکای بینالمللی و استفاده از ظرفیت پروژههای مشترک در حوزههای حملونقل، انرژی، فناوری و تجارت، میتواند بخشی از فرصتهای ناشی از تغییر موازنههای اقتصادی جهان باشد. افزایش نقش آسیا در اقتصاد بینالملل نیز اهمیت این همکاریها را بیش از گذشته آشکار میکند.
محبوبیت جهانی هیچ کشوری صرفاً با تبلیغات ساخته نمیشود. افکار عمومی، عملکرد دولتها را در میدان عمل ارزیابی میکند. اینکه آیا یک کشور میتواند شریک قابل اعتمادی باشد، به تعهدات خود پایبند بماند، فرصتهای توسعه ایجاد کند و در کاهش تنشهای بینالمللی نقش ایفا کند. اگر نتایج نظرسنجیهای اخیر از افزایش نگاه مثبت به چین حکایت دارد، این تغییر را باید در چارچوب همین تحول بزرگتر فهمید. تحولی که نشان میدهد جهان امروز بیش از هر زمان دیگری، به قدرتی احترام میگذارد که اعتماد میآفریند، نه هراس.
شکوفه کشوری_ کارشناس روابط عمومی حرفهای امور رسانه، معاون روابطعمومی و امور رسانه نظام مسائل استان تهران
