اختلال در عرضه نفت عربستان؛ زنگ خطر جدید برای بخش انرژی اروپا
تعطیلی خط لوله «شرق-غرب» عربستان در پی یک حمله، به لغو تخصیص نفت خام به اروپا برای ماه اکتبر منجر شده است. اروپا برای یافتن گریدهای نفتی جایگزین و مشابه با دشواری مواجه است؛ قیمتهای نقدی نفت و برق نیز همزمان در حال افزایش هستند و فشارهای تورمی را تشدید میکنند. اگرچه آزادسازی ذخایر راهبردی میتواند راهکاری کوتاهمدت باشد، اما قادر نیست خطرات بنیادین امنیت انرژی را برطرف کند.
بازار پرنوسان انرژی اروپا بار دیگر با ضربهای جدی مواجه شده است. بلومبرگ در روز ۱۹ ماه سپتامبر گزارش داد که پس از حمله و تعطیلی متعاقب خط لوله شرق-غرب عربستان، شرکت «آرامکو» به دستکم دو مشتری پالایشگاهی اروپایی اطلاع داده است که برای ماه اکتبر هیچ نفت خامی تخصیص نخواهد یافت؛ سیاستی که تمام خریداران اروپایی را شامل میشود.
اروپا روزانه حدود ۱۴ میلیون بشکه نفت مصرف میکند که بین ۶۰۰ تا ۸۰۰ هزار بشکه آن از عربستان سعودی تأمین میشود. در صورت ادامه این اختلال، پالایشگاههای اروپایی ناچار خواهند بود به دنبال گریدهای نفتی جایگزین باشند که میتواند هزینهها را افزایش دهد یا به کاهش تولید سوخت منجر شود. همزمان، کمبود گاز طبیعی پیش از فرارسیدن زمستان، هشدارهای جدی را در بازار برق اروپا ایجاد کرده و باعث جهش قیمت برق شده است؛ در صورتی که عرضه نفت به شرایط عادی بازنگردد، احتمالاً موج تازهای از فشارهای تورمی شکل خواهد گرفت.
این اختلال در پی تعطیلی احتیاطی خط لوله شرق-غرب عربستان پس از حمله روز ۱۱ ماه رخ داده است. این خط لوله با طول تقریبی ۱۲۰۰ کیلومتر، نفت خام را از خلیج فارس به بندر «ینبع» در دریای سرخ منتقل میکند و مسیری حیاتی برای دور زدن تنگه هرمز به شمار میرود؛ تنگهای که ۴ تا ۵ درصد از عرضه روزانه نفت جهان از آن عبور میکند.
پالایشگاههای اروپایی معمولاً نفت خود را از طریق ینبع و بندر «سیدی کریر» مصر و بر اساس قراردادهای بلندمدتی تأمین میکنند که عرضه ماهانه را تضمین میکند؛ هرچند در شرایط «فورس ماژور» یا قوه قهریه، امکان لغو محمولهها وجود دارد. عربستان قصد دارد بخشی از ظرفیت عملیاتی این خط لوله را ظرف چند روز احیا کند، اما تعمیر کامل ایستگاههای پمپاژ و بازگرداندن خط لوله به ظرفیت کامل ممکن است تا شش هفته زمان ببرد.
تحلیل مجله آلمانی «فوکوس» نشان میدهد اگر این اختلال بیش از یک ماه ادامه پیدا کند، اروپا باید برنامههای تأمین خود را تغییر دهد؛ اقدامی که به هیچ وجه آسان نیست. اگرچه برخی گریدهای نفت خام عربستان با تجهیزات پالایشگاههای اروپایی سازگاری دارند، تغییر نوع نفت، با وجود امکانپذیر بودن، هزینهبر است و به تغییرات عملیاتی نیاز دارد. در شرایطی که اروپا هماکنون نیز با قیمتهای بالای انرژی دستوپنجه نرم میکند، «یافتن منابع جایگزین نفت، کاری پیچیده است.»
نشریه «بارونز» خاطرنشان کرده است که اگر شرکتهای اروپایی نتوانند نفت ازدسترفته عربستان را جایگزین کنند، ناچار خواهند بود از بازار نقدی خرید کنند؛ بازاری که هماکنون با کمبود عرضه مواجه است. در روز ۱۸ ماه، قیمت نقدی نفت خام برنت بهمراتب بالاتر از قیمت معاملات آتی قرار گرفت؛ وضعیتی که با شرایط چند هفته قبل تفاوت آشکاری دارد، زمانی که اختلاف قیمت این دو کمتر از یک دلار بود. این ناهماهنگی نشان میدهد فشارهای فوری بازار هنوز بهطور کامل به معاملات بلندمدت منتقل نشده است.
یورونیوز نیز اشاره کرد که این وضعیت بار دیگر نشان میدهد راهبرد تنوعبخشی به منابع انرژی اروپا تنها یک «لایه حفاظتی» است و راهحلی جامع برای تمام مشکلات به شمار نمیرود. مایک ورث، مدیرعامل شرکت شورون، اظهار داشت که «ذخیره احتیاطی» یا بافر در بازار نفت در حال از بین رفتن است. شرکت لهستانی «اورلن» برای تداوم فعالیت خود تا پایان ماه اکتبر، ۱۶ محموله اضافی از نروژ، بریتانیا، الجزایر، قزاقستان، آذربایجان و قاره آمریکا خریداری کرده است؛ اقدامی که به افزایش قیمت نفت در منطقه نیز دامن زده است.
بخش برق نیز با شرایطی به همان اندازه بحرانی روبهروست. بلومبرگ گزارش داده است که قیمتهای عمدهفروشی برق در آستانه زمستان اروپا، قویترین هشدارهای خود را از زمان آغاز بحران انرژی صادر میکنند. نرخهای عمدهفروشی در آلمان برای ماه ژانویه آینده از ۱۸۰ یورو به ازای هر مگاواتساعت فراتر رفته که نشاندهنده رشدی بیش از ۶۰ درصد نسبت به سال گذشته است؛ در همین حال، پیشبینی میشود قبوض برق خانوارها در بریتانیا ۲۵ درصد افزایش یابد.
تحقیقات نشان میدهد به ازای هر ۱۰ درصد افزایش در قیمت نفت و گاز، نرخ تورم آلمان ۰.۲۲ واحد درصد افزایش پیدا میکند و جهش ۵۰ درصدی قیمتها میتواند تورم اروپا را در سال آینده ۱.۸ واحد درصد افزایش دهد. اگرچه هدف راهبرد «تسریع اتحادیه اروپا» کاهش وابستگی و افزایش تابآوری است، این بلوک از زمان تشدید بحران تاکنون ۲۴ میلیارد یورو هزینه اضافی برای واردات انرژی پرداخت کرده، بدون آنکه موفق به تأمین منابع جدیدی شده باشد.
تهدید قریبالوقوع اختلال در عرضه، بحثها درباره آزادسازی ذخایر راهبردی را نیز افزایش داده است. با این حال، بانک «یوبیاس» هشدار داده است که اگرچه آزادسازی ذخایر میتواند تسکینی موقت ایجاد کند، اما با توجه به احتمال تداوم اختلالات در خاورمیانه، در نهایت توانایی مقابله با شوکهای آینده را کاهش خواهد داد. این بانک چنین اقدامی را به «مصرف تمام آب موجود برای خاموش کردن آتشی که همچنان شعلهور است» تشبیه کرده است.
