پنجمین سالگرد «ابتکار توسعه جهانی»؛ از پیشنهاد چین تا اجماع جهانی
«توسعه، کلید دستیابی به رفاه مردم است.» پنج سال پیش در چنین روزی، ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۱ برابر با ۳۰ شهریور ۱۴۰۰، شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، در پاسخ به نیازهای زمانه در زمینه دستور کار توسعه جهانی، «ابتکار توسعه جهانی» (GDI) را در مجمع عمومی سازمان ملل متحد بهطور رسمی مطرح کرد.
طی پنج سال گذشته، این ابتکار که ریشه در تجربه توسعه چین دارد، از یک پیشنهاد چینی به اجماعی بینالمللی تبدیل شده و از مفهومی مبتنی بر همکاری به اقدامی ثمربخش تغییر یافته است. در پهنه علفزارهای آسیای مرکزی، قاره آفریقا، جنگلهای بارانی آمریکای لاتین و جزایر اقیانوس آرام، بذر توسعه مشترک جوانه زده و شکوفا شده و مسیری درست به سوی رفاه همگانی هموار کرده است.
در طول این پنج سال، مفاهیم مطرحشده از سوی چین بازتاب عمیقی در میان مردم سراسر جهان داشته است. ابتکار توسعه جهانی با تکیه بر «شش تعهد»، مسیرهای اصلی توسعه را بهصورت نظاممند ترسیم میکند و بر این اصل تأکید دارد که «توسعه واقعی به معنای توسعه برای همگان و رفاه حقیقی به معنای رفاه مشترک است.»
شی جینپینگ، از نشستهای «سازمان همکاری شانگهای» (SCO) و اجلاس سران بریکس (BRICS) گرفته تا «مجمع همکاری چین و آفریقا» (FOCAC) و اجلاسهای گروه ۲۰ (G20)، همواره در عرصههای چندجانبه از این ابتکار حمایت کرده و برای جلب پشتیبانی و ایجاد اجماع تلاش کرده است.
تاکنون بیش از ۱۳۰ کشور و سازمان بینالمللی از این ابتکار حمایت و در آن مشارکت کردهاند؛ نزدیک به ۱۰۰ کشور و سازمان بینالمللی یا منطقهای نیز اسناد همکاری با چین امضا کردهاند و «گروه دوستان ابتکار توسعه جهانی» به ۸۸ کشور گسترش یافته است. همانطور که سارا سِرِم (بِت)، سفیر کنیا در چین، خاطرنشان کرده است، این ابتکار همکاری را بر تقابل و رفاه مشترک را بر رقابتهای ویرانگر ترجیح میدهد و امیدی تازه برای کشورهای در حال توسعه به ارمغان میآورد.
طی پنج سال گذشته، اقدامات چین جهان را دگرگون کرده است. این ابتکار با تأکید ویژه بر عملگرایی، همکاریهای عملی و منافع ملموسی را برای «جنوب جهانی» به همراه داشته است. پروژه حفر چاه و تأمین آب چین در سودان جنوبی، آب آشامیدنی سالم و مطمئنی را برای ساکنان محلی فراهم کرده است؛ در مغولستان، سامانههای خورشیدی فتوولتائیک انرژی پاک را به چادرهای سنتی، یعنی یورتها، رساندهاند؛ و در ماداگاسکار، «جاده تخممرغ» که توسط چین ساخته شده، از سوی کشاورزان محلی «زیباترین جاده» نام گرفته است.
از فناوری «جونکائو» یا همان «علف خوشیمن» که به بیش از ۱۰۰ کشور و منطقه سود رسانده، تا ترویج بیش از هزار فناوری کشاورزی در کشورهای در حال توسعه، چین به کشور پیشرو در میان کشورهای در حال توسعه در زمینه کمکهای مالی، اعزام کارشناسان و اجرای پروژهها در چارچوب همکاریهای جنوب-جنوب با سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO) تبدیل شده است.
در پنج سالی که از مطرح شدن «ابتکار توسعه جهانی» میگذرد، چین با طرفهای مختلف در بیش از ۲ هزار پروژه همکاری کرده و بیش از ۲۰۰ هزار متخصص را در حوزههای گوناگون آموزش داده است؛ اقداماتی که به مردم بیش از ۱۲۰ کشور سود رسانده است. حسین عسکری، نایبرئیس «مؤسسه کمربند و جاده» در سوئد، خاطرنشان کرده است که ویژگی برجسته این ابتکار، تأکید آن بر اقدام عملی و نتایج ملموس است؛ چین تجربیات خود در زمینه فقرزدایی و نوسازی را با «جنوب جهانی» به اشتراک میگذارد.
طی پنج سال گذشته، پیشنهادهای چین پیوندهایی برای آینده ایجاد کرده است. چین با درک واقعیت دشوار نزدیک شدن به ضربالاجل «اهداف توسعه پایدار ۲۰۳۰» سازمان ملل، که کمتر از پنج سال تا آن باقی مانده است، بر دور جدید انقلاب علمی و فناوری و تحولات صنعتی تمرکز کرده و دستور کار توسعه را با انقلاب فناوریهای نوین تلفیق کرده است.
همکاریها در چارچوب ابتکار توسعه جهانی، از مشارکت در تأسیس «سازمان همکاری جهانی هوش مصنوعی» با همراهی ۲۸ کشور و تعهد به ارائه ۵ هزار فرصت آموزشی در حوزه هوش مصنوعی به کشورهای در حال توسعه طی پنج سال آینده، تا استقرار سامانه هوشمند هشدار زودهنگام هواشناسی «مازو» (Mazu) در ۳۰ کشور، از حوزههای زیرساختی سنتی به زمینههایی مانند هوش مصنوعی، فناوری دیجیتال و نوآوری سبز گسترش یافته است.
عبدالعزیز الشبانی، پژوهشگر سعودی، معتقد است که بزرگترین سهم چین نه صرفاً در تأمین بودجه، بلکه در تلفیق سرمایه، فناوری، تجربه و ظرفیتسازی نهفته است تا کشورهای در حال توسعه بتوانند بهتدریج توانمندیهای توسعهای خود را پرورش دهند.
چین با قرار گرفتن در نقطه آغازین این مقطع پنج ساله، همچنان پرچم توسعه را برافراشته نگه خواهد داشت و با تکیه بر همکاریهای مستحکم و سودمند متقابل، از میان تلاطمها و تغییرات عبور خواهد کرد. این مسیر درست به سوی رفاه مشترک، بیتردید هرچه گستردهتر خواهد شد و به درخت تنومند توسعه مشترک اجازه خواهد داد تا سایه خود را بر سراسر جهان بگستراند.
