
چین؛ الگو و مسیری که جهان برای توسعه برمیگزیند
توصیه اخیر مسعود پزشکیان رئیسجمهوری ایران، به استانداران و مدیران ارشد دولت برای مطالعه کتاب «برخاستن از فقر» (برگرفته از سخنرانی ها و یادداشت های نوشته شی جینپینگ رئیس جمهوری خلق چین)، بار دیگر توجه محافل سیاسی و اقتصادی را ، این بار در ایران، به «الگوی توسعه چین» جلب کرد. پزشکیان در مراسم هفته کتاب با طرح این پرسش کلیدی که چین چگونه توانست ظرف چهار، پنج دهه از کشوری فقیر و عقبمانده به قدرتی بزرگ در منطقه تبدیل شود، بر ضرورت بهرهگیری از تجربیات موفق جهانی برای حل مشکلات مردم تأکید کرد. این نگاه، تنها به ایران محدود نمیشود و امروز در بخشهای بزرگی از جهان در حال توسعه به یک رویکرد جدی تبدیل شده است.
در دهههای گذشته، نسخههای سنتی توسعه که عمدتاً از سوی نهادهای غربی تجویز میشد، برای بسیاری از کشورهای در حال توسعه با چالشها و بنبستهای متعددی همراه بود. در چنین فضایی، «حکمرانی به شیوه چین» با اتکا به دستاوردهای ملموسی همچون خروج صدها میلیون نفر از فقر مطلق، جهش در فناوریهای نوین، هوش مصنوعی، گذار به سوی انرژیهای پاک، گامهای بلند در حوزه محیط زیست و …، توانست تعریف تازهای از مسیر پیشرفت ارائه دهد. آنچه مدل پکن را برای سایر ملتها جذاب میکند، نه صرفاً سرعت رشد اقتصادی، بلکه ترکیب آن با سیاست «درهای باز» و پرهیز از انحصارطلبی در انتقال تجربه است.
چین برخلاف قدرتهایی که دستاوردهای خود را ابزار فشار یا انحصار قرار میدهند، رویکرد «همکاری برد-برد» و ایده «سرنوشت مشترک برای بشریت» را سرلوحه دیپلماسی خود قرار داده است. این رویکرد در دو سطح عملیاتی و فکری دنبال میشود:
در سطح تجاری؛ برگزاری «نمایشگاه بینالمللی واردات چین» (CIIE) به عنوان تنها رویداد بزرگ جهانی که منحصراً بر واردات تمرکز دارد، نشاندهنده تلاش پکن برای تسهیل دسترسی سایر کشورها به بازار بزرگ خود و ترویج تجارت دوسویه است.
در سطح فکری؛ انتشار و ترجمه گسترده مجموعه آثار و سخنرانیهای رهبران چین به زبانهای مختلف، این امکان را برای نخبگان و سیاستگذاران جهان فراهم کرده تا بدون نیاز به آزمون و خطاهای پرهزینه، از تجارب ارزشمند چین استفاده کرده و سازوکار تصمیمگیری و مدیریت بحران در چین را مطالعه و بومیسازی کنند.
بازتاب عملی این الگوبرداری را امروز میتوان در سیاستهای کشورهای مختلف مشاهده کرد. برای نمونه، در خاورمیانه، عربستان سعودی برای اجرای طرح عظیم «ابتکار سبز» و کاشت ۱۰ میلیارد درخت، مستقیماً به سراغ تجربیات چین رفت. احمد العنازی، مدیر برنامه ملی درختکاری عربستان، پس از بازدید تیمهای سعودی از صحرای کوبوچی، چین را یک «الگوی عملی» در بیابانزدایی توصیف کرد. در جنوب شرق آسیا نیز احمد موزانی، رئیس مجلس مشورتی خلق اندونزی، با اشاره به مطالعه کتاب «حکمرانی چین» توسط نخبگان این کشور، تجربیات سیستماتیک پکن در حوزه رفاه اجتماعی را برای حل چالشهای توسعهای جاکارتا «الهامبخش» خوانده است.
البته بدیهی است که الگوی توسعه هر کشور، ریشه در تاریخ، فرهنگ و جغرافیای خاص خود دارد و هیچ نسخهای را نمیتوان بدون تغییر در کشور دیگری پیاده کرد. با این حال، تجربه چین ثابت کرد که مسیر پیشرفت به یک الگوی واحد غربی محدود نیست. تلفیق ثبات اجتماعی، برنامهریزی بلندمدت و تعامل سازنده با جهان، مدل چین را به یک «میانبُر مطالعاتی» ارزشمند برای کشورهایی تبدیل کرده است که به دنبال ترسیم مسیر توسعه بومی و کارآمد خود در نظم جدید جهانی هستند.



