
ابتکار کمربند و جاده؛ پیشران مدرنیزاسیون و یادگیری متقابل میان تمدنها
شاهین صمدی، معاون دبیرکل دبیرخانه سازوکار چین و آسیای مرکزی طی یادداشتی در خبرگزاری شینهوا به بررسی ابتکار کمربند و جاده (BRI) از زاویه مدرنیزاسیون و یادگیری متقابل بین تمدنها پرداخته است.
بیش از دو هزار سال پیش، کاروانهای جاده ابریشم پیوندی عمیق میان شهر «چانگآن» (شیآن امروزی) و شهرهای نامداری همچون سمرقند و بخارا برقرار کردند و فصلی درخشان از تبادل تمدنها را رقم زدند. امروز نیز اندیشمندان مراکز مطالعاتی و فعالان رسانهای جهان در نقطه آغاز این مسیر تاریخی گرد هم آمدهاند تا درباره «همکاری باکیفیت در چارچوب ابتکار کمربند و جاده و پیشبرد مدرنیزاسیون و یادگیری متقابل میان تمدنها» همفکری کنند.
سیزده سال پس از طرح ابتکار کمربند و جاده از سوی شی جینپینگ، رئیسجمهوری چین، بیش از ۱۵۰ کشور و ۳۰ سازمان بینالمللی به آن پیوستهاند و این طرح به یک کالای عمومی جهانی تبدیل شده است. در این میان، آسیای مرکزی که در گذشته به دلیل محصور بودن در خشکی با محدودیتهای ارتباطی مواجه بود، امروز به برکت حرکت پیوسته قطارهای باری چین ـ اروپا و چین ـ آسیای مرکزی، به کانونی راهبردی برای اتصال شرق و غرب بدل شده است.
آنچه از طریق خطوط ریلی و لوله در این منطقه جریان دارد، فراتر از کالا و گاز طبیعی، انتقال اعتماد، فرصتهای توسعه و همکاریهای برد ـ برد است. مدرنیزاسیون در چارچوب ابتکار کمربند و جاده صرفاً به ساخت جاده و پل محدود نمیشود، بلکه بر توسعه انسانی و ارتقای معیشت مردم از طریق پروژههای عمرانی و شهرکهای صنعتی استوار است. این نگاه به مدرنیزاسیون، به معنای کپیبرداری از یک الگوی واحد نیست، بلکه شکوفایی هر تمدن بر پایه ریشههای بومی خود از طریق اتصال زیرساختها و تعاملات مردمی است.
در گذار این ابتکار از مرحله ترسیم کلیات به اجرا و جزئیات، اندیشکدهها و رسانهها نقشی جایگزینناپذیر دارند. اندیشکدهها با پژوهشهای مشترک مسیرهای بهتری برای پروژههای منطقهای میگشایند و رسانهها با روایتهای بیطرفانه، سوءتفاهمها را برطرف کرده و پیوندهای فکری میان ملتها را تقویت میکنند.
سازوکار همکاری چین و آسیای مرکزی، با وجود سابقه کوتاه ششساله خود، دستاوردهای ملموسی به ثبت رسانده است. ایجاد ۱۴ بستر همکاری در سطح وزارتی و آغاز بهکار رسمی دبیرخانه دائمی این سازوکار در شهر شیآن از آوریل ۲۰۲۵، زمینهساز راهاندازی مراکز تخصصی در حوزههای کاهش فقر، آموزش، مقابله با بیابانزایی و تسهیل تجارت شده است.
بهبود این چارچوب نهادی سبب شد حجم تجارت میان چین و پنج کشور آسیای مرکزی در سال ۲۰۲۵ برای نخستین بار از مرز ۱۰۰ میلیارد دلار عبور کند، سهم کالاهای فناوری پیشرفته در مبادلات افزایش یابد و ساخت بخش قرقیزستانی راهآهن راهبردی چین ـ قرقیزستان ـ ازبکستان شتاب گیرد. در بُعد مردمی نیز لغو متقابل روادید میان چین با قزاقستان و ازبکستان، راهاندازی قطار مسافربری شیآن ـ آلماتی و گسترش پیوندهای دانشگاهی و خواهرخواندگی شهرها، تعاملات اجتماعی را بیش از پیش تسهیل کرده است.
راز موفقیت این سازوکار در مدتزمانی کوتاه، پایبندی به اصول بنیادین ابتکار کمربند و جاده یعنی صلح، گشودگی، یادگیری متقابل، منافع مشترک، برابری و شفافیت است. دبیرخانه سازوکار چین و آسیای مرکزی بهعنوان نهادی دائمی، مصمم است همچنان نقش پل ارتباطی را میان نهادهای علمی و رسانهای شش کشور ایفا کند. ما از پژوهشهای مشترک اندیشکدهها درباره توسعه منطقهای، تولید گزارشهای مشترک رسانهای برای انتقال روایتهای زنده به فراتر از مرزها و گسترش تبادلات علمی و دانشجویی میان دانشگاهها بهطور کامل حمایت خواهیم کرد.



