«خودروی پرنده»؛ واکنش ماسک به بیرون رانده شدن از بازارهای اصلی خودرو توسط چین؟
اخیراً تسلا با رونمایی از یک خودروی رودستر که برای مدت کوتاهی به پرواز درآمد و یک چرخش هوایی نیز انجام داد، توجه جهان را به خود جلب کرد. پس از آن بود که وال استریت ژورنال در مقاله‌ای اینگونه استدلال کرد که: «طراحی مورد نظر ایلان ماسک برای جدیدترین خودروی اسپرت تسلا، بیشتر از آنکه بر پایه موتور مجهز به پیشرانه گاز سرد باشد، به چین مربوط می‌شود.» به نوشته این مقاله ماسک «بخش اصلی بازار خودرو را به چینی‌ها واگذار کرده» و دلیلش نیز این است که «بدون مداخله دولت، بسیاری از خودروسازان غربی توانایی رقابت در بازار را ندارند.» همچنین به ادعای این مقاله برخی دیگر از خودروسازان غربی نیز مانند ماسک تحت فشارِ «جلو رفتن» یا «کنار گذاشته شدن» هستند؟ اما آیا اوج گرفتن صنعت خودروسازی چین واقعاً به معنی از دور خارج شدن خودروسازان سایر کشورها خواهد بود؟
فشار رقابت حاصل از اوج گرفتن صنعت خودروسازی چین واقعیتی است که خودروسازان در سراسر جهان نمی‌توانند آن را نادیده بگیرند. خود ماسک آشکارا خودروسازان چینی را «رقابتی‌ترین» خودروسازان جهان توصیف کرده است. طبق گزارش آژانس بین‌المللی انرژی، در سال ۲۰۲۵ بیش از ۲۰ میلیون دستگاه خودروی برقی در جهان به فروش رسیده که حدود ۶۰ درصد از فروش و تقریباً سه چهارم تولید جهانی خودروهای برقی سهم خودروسازان چینی بوده است. امسال در نمایشگاه خودروی پاریس، بیش از ۲۰ برند خودروسازی چینی مورد توجه بسیار اروپایی‌ها قرار گرفت. اکنون خودروسازان چینی به بازیگران مهم این صنعت و به رقبایی قدرتمند در بسیاری از بازارها و زمینه‌های فناوری تبدیل شده‌اند.
با این حال، تعبیر رونمایی از رودستر تسلا به عقب‌نشینی از بازار نیز گمراه‌کننده است. از همان ابتدا، این خودرو برای یک بازار خاص طراحی شده بود و ویترینی برای نمایش قابلیت‌های فناوری و تصویر برند تسلا به شمار می‌رفت. تولید چنین خودروهایی فقط محدود به تسلا نیست. در سال‌های اخیر، تقریباً همه خودروسازان پیشرو جهان بر خودروهای خودران، متصل و مجهز به ابزارهای هوش مصنوعی متمرکز شده‌اند که نشان‌دهنده اجماع گسترده‌تر در مورد آینده فناوری در این صنعت است. در واقع، اکثر این خودروسازان برجسته به جای رها کردن بازار، در تلاش برای افزایش سهم و توان رقابت خود هستند و وضعیت کنونی بسیار پیچیده‌تر از آن است که بتوان آن را در قالب تصرف بخش اصلی بازار توسط شرکت‌های چینی و عقب‌نشینی خودروسازان غربی به سوی تولید خودروهای لوکس به تصویر کشید.
برای درک این تحول، بررسی ریشه‌های رقابت‌پذیری صنعت خودروی چین ضروری است. نوآوری در فناوری‌های صنعت خودروسازی اغلب به این صورت است که فناوری‌های جدید ابتدا با مدل‌های لوکس معرفی می‌شوند و سپس به‌تدریج به خودروهای معمولی راه می‌یابند. رقابت شدید در بازار خودروی چین، به این روند شتاب بخشیده است. در سال ۲۰۲۵، قیمت حدود ۷۰ درصد از خودروهای تمام‌برقی فروخته شده در چین، پایین‌تر از میانگین قیمت خودروهای بنزینی معمولی بوده و امروز مصرف‌کنندگان عادی نیز توان خرید خودروهای مجهز به جدیدترین فناوری‌های روز را دارند. میزان کارآمدی «خودروی اسپرت پرنده» تسلا هنوز کاملا مشخص نیست اما صنعت خودروی چین نشان داده است که فناوری‌های جدید لزوماً نباید در انحصار یک گروه خاص و ممتاز باشد و عموم مردم نیز می‌توانند به آنها دسترسی داشته باشند.
نقطه قوت اصلی صنعت خودروی چین توانایی به هم پیوند دادن نوآوری‌های فناوری، تولید انبوه و پاسخگویی به تقاضای طیف وسیع‌تری از مصرف‌کنندگان است. بازار بزرگ چین با ایجاد یک بستر مناسب برای توسعه کاربردهای واقعی فناوری و تقاضای فزاینده‌ی برای خودروهای هوشمند و برقی، موجب ترغیب شرکت‌ها به بهبود مستمر محصولاتشان می‌شود. همچنین رقابت میان خودروسازان چینی چنان شدید است که در سال‌های اخیر، تعدادی از آنها از گردونه رقابت خودروهای انرژی نو حذف شده‌اند. با این حال، همین فضای رقابتی موجب افزایش بهره‌وری صنعتی و نوآوری و پیشگام شدن خودروسازان چینی در صنعت جهانی شده است.
از این منظر، توصیف صنعت خودروسازی چین به عنوان «بلعنده بازارها»، با وجود اذعان داشتن به دشوارتر شدن رقابت، فرصت‌ها و تغییرات جدید ناشی از یک رقابت سالم را نادیده می‌گیرد. ورود تسلا به چین با ایجاد یک فضای رقابتی تازه و «اثر گربه‌ماهی»، تولیدکنندگان محلی را به پیشرفت ترغیب کرد. تأسیس گیگافکتوری تسلا در شانگهای نیز با وجود فشار آوردن بر خودروسازان چینی، باعث شد تأمین‌کنندگان چینی از طریق مشارکت در تولید و کسب تخصص و تجربه فنی، کارایی و کیفیت خود را بهبود بخشند. امروز، همکاری‌های متقابل خودروسازان چینی و بین‌المللی، مانند اکسپنگ و فولکس واگن و یا جیلی و فورد نشان‌دهنده ایجاد یک شبکه جدید نوآوری در صنعت خودروسازی جهان است. این خودروسازان نشان داده‌اند که به جای در نظر گرفتن رقابت به عنوان یک بازی مجموع صفر باید از طریق نوآوری و همکاری بر تقویت توان رقابتی خود تمرکز کنند. اوج گرفتن صنعت خودروسازی چین به جای محروم کردن سایر خودروسازان جهان از بازار، باعث ایجاد فرصت‌های بیشتر برای پیشرفت این صنعت در آینده می‌شود.
