بریکس و فرصتهای تازهای برای «جنوب جهانی» پویاتر
زمانی که سازوکار همکاری بریکس (BRICS) در سال ۲۰۰۶ رسماً آغاز به کار کرد، فصلی جدید از همکاری میان جوامع اقتصادی بزرگ و نوظهور گشوده شد. دو دهه بعد و با وجود فراز و نشیبهای اقتصاد جهانی، بریکس طی چند مرحله گسترش یافته و دامنه همکاریهای خود را وسیعتر کرده است. این روند، دوره جدیدی از همکاریهای گستردهتر در بریکس را رقم زده که بازتابدهنده وزن رو به افزایش و آرمانهای کشورهای «جنوب جهانی» است.
در حالی که رهبران بریکس برای برگزاری اجلاس امسال در دهلینو، هند، آماده میشوند، این سازوکار نقش فزایندهای در تقویت صدای جمعی اقتصادهای نوظهور و گسترش همکاریهای عملی ایفا میکند؛ آن هم در شرایطی که فضای بینالمللی تحت تأثیر حمایتگرایی تجاری و گسست اقتصادی دستخوش تغییر شده است.
وزن رو به رشد این گروه در ابعاد اقتصادی و جمعیتی آن نمایان است. کشورهای عضو بریکس اکنون حدود ۴۰ درصد از تولید ناخالص داخلی جهان بر اساس برابری قدرت خرید و نزدیک به نیمی از جمعیت جهان را تشکیل میدهند. دادههای سازمان تجارت و توسعه سازمان ملل (UNCTAD) نشان میدهد تجارت کالا میان کشورهای عضو بریکس از سال ۲۰۰۳ تاکنون بیش از ۱۳ برابر افزایش یافته و ارزش صادرات آنها در سال ۲۰۲۴ به ۱.۱۷ تریلیون دلار رسیده است.
با این حال، بریکس چیزی فراتر از یک نیروی اقتصادی است. اهمیت فزاینده این گروه در آن است که کشورهایی با مسیرهای توسعه متفاوت، توانمندیهای خود را در زمینه منابع، صنعت و فناوری برای پیشبرد توسعه مشترک به کار میگیرند.
یکی از حوزههای مهم این همکاری، تأمین مالی است. برای بسیاری از اقتصادهای در حال توسعه، دسترسی به منابع مالی مقرونبهصرفه و بلندمدت برای تحقق اهداف توسعهای حیاتی است. «بانک توسعه جدید» (NDB) که مقر آن در شانگهای قرار دارد، با بسیج منابع برای پروژههای زیرساختی و توسعه پایدار، به فراهم شدن چنین امکانی کمک کرده است.
این بانک تا پایان سهماهه نخست سال ۲۰۲۶، تأمین مالی به ارزش ۴۲.۹ میلیارد دلار را برای ۱۴۰ پروژه در زمینههای زیرساخت، انرژی پاک و تحول دیجیتال تصویب کرده است؛ اقداماتی که ضمن پاسخ به نیازهای فوری کشورهای جنوب جهانی، با اولویتهای اجلاس پیشروی بریکس با شعار «ساختن برای تابآوری، نوآوری، همکاری و پایداری» نیز همسو است.
همکاریهای در حال تحول بریکس همچنین به کشورهای در حال توسعه کمک میکند تا شتاب تازهای برای رشد پیدا کنند. در سالهای اخیر، همکاریهای بریکس به حوزههایی مانند انرژیهای تجدیدپذیر، زیرساختهای دیجیتال و نوآوریهای فناورانه نیز گسترش یافته است. نمونه بارز این روند، «مرکز نوآوری مشارکت بریکس برای انقلاب صنعتی جدید» در شهر شیامن است که در سال ۲۰۲۰ با هدف ایجاد بستری برای همکاری در زمینه دیجیتالیسازی، تولید پیشرفته و نوآوری فناورانه تأسیس شد.
این تلاشها نشاندهنده ارزش گستردهتر بریکس است: این گروه تنها به دنبال تقویت صدای «جنوب جهانی» نیست، بلکه فرصتهای عملی را برای کشورها فراهم میکند تا به منابع مالی، فناوری و همکاریهای متناسب با نیازهای توسعهای خود دسترسی داشته باشند. چین به عنوان یکی از اعضای مؤسس، نه تنها با ایجاد بسترهایی برای همکاریهای عملی، بلکه با حمایت از گشایش بیشتر و مشارکت گستردهتر در چارچوب بریکسِ توسعهیافته، نقش مؤثری ایفا کرده است.
برخی در غرب، بریکس را بلوکی رقیب میدانند که در پی ایجاد نظمی موازی است؛ با این حال، این ادعا با واقعیت فاصله زیادی دارد. بریکس نماد گشایش، فراگیری و منافع متقابل است، نه تقابل یا طرد دیگران. این رویکرد تفاوت بنیادینی با بلوکهای انحصاری مورد حمایت برخی کشورهای غربی دارد و یکی از دلایل اصلی پویایی روزافزون بریکس محسوب میشود.
با نگاهی به آینده، بریکس پس از ۲۰ سال رشد و تحول، آماده است تا سومین «دهه طلایی» خود را آغاز کند.
