فروش پاتریوت‌های آمریکایی به اوکراین؛ صورت‌حساب میلیاردی برای اروپا
در نگاه اول، موافقت ایالات متحده با فروش ۵۰۰ موشک پاتریوت به اوکراین شاید نقطه قوتی دلگرم‌کننده برای پدافند هوایی این کشور به نظر برسد. اما با بررسی دقیق‌تر، ابعاد متفاوتی آشکار می‌شود: آیا این تصمیم، چک سفیدامضای تازه‌ای از سوی آمریکاست که هزینه آن را متحدان واشنگتن می‌پردازند، آن‌هم در شرایطی که زمان تحویل سلاح‌ها همچنان در هاله‌ای از ابهام است؟
وزارت خارجه آمریکا روز جمعه اعلام کرد که واشنگتن با فروش پیشنهادی ۵۰۰ فروند موشک پاتریوت از مدل PAC-۳ MSE به اوکراین موافقت کرده است. ارزش این قرارداد که هنوز باید مسیر بررسی در کنگره را بگذراند، حدود ۲.۱ میلیارد دلار تخمین زده می‌شود.
به گفته دولت آمریکا، هیچ بودجه‌ای از سوی ایالات متحده برای این فروش اختصاص نخواهد یافت؛ بلکه هزینه‌ها به‌طور کامل توسط شرکا و متحدان، به‌ویژه کشورهای اروپایی، تأمین می‌گردد. در بیانیه وزارت خارجه آمده است که اوکراین بهای این خرید را از طریق کمک‌های مالی کانادا، آلمان و نروژ در قالب برنامه «جامپ‌استارت» و منابع ملی خود، با بهره‌گیری از وام حمایتی اتحادیه اروپا می‌پردازد.
چرا آمریکا هم‌اکنون با این فروش موافقت کرده است؟ از یک طرف، واشنگتن با پرسش‌های روزافزون متحدان اروپایی درباره سیاست خود در قبال جنگ اوکراین روبه‌روست؛ به‌ویژه پس از تعاملات این کشور با روسیه و تنش‌های پیشین بر سر حمایت‌های اطلاعاتی از کی‌یف. به نظر می‌رسد این موافقت با هدف ارسال این پیام انجام شده که آمریکا همچنان به حمایت از اوکراین پایبند است و در عین حال می‌کوشد تا حدی از نگرانی شرکای اروپاییِ نگران خود بکاهد.
از طرف دیگر، سونگ جونگ‌پینگ، کارشناس نظامی اهل چین، در گفتگو با «گلوبال تایمز» بیان کرد که موشک‌های پاتریوت ماهیت دفاعی دارند و به همین خاطر کمتر احتمال دارد واکنش تند مسکو را تحریک کنند. بنابراین، واشنگتن دغدغه‌ای بابت افزایش تنش با روسیه نخواهد داشت. مهم‌تر اینکه آمریکا قادر است بدون خرج کردن پول مالیات‌دهندگان خود، از منافع تجاری چشمگیر این قرارداد برای بدنه سیاسی، نظامی و صنایع دفاعی‌اش بهره‌مند شود.
شرکت «لاکهید مارتین» پیمانکار اصلی این پروژه خواهد بود. سونگ در این زمینه می‌گوید وقتی کشورهای دیگر هزینه تسلیحات را متقبل می‌شوند و شرکت‌های آمریکایی نیز آماده تولید هستند، چرا باید سفارشی بیش از ۲ میلیارد دلار را رد کرد؟ این مسئله حاکی از رویکرد به‌شدت معامله‌محور دولت کنونی ایالات متحده در قبال بحران اوکراین است؛ سیاستی که به واشنگتن اجازه می‌دهد ضمن حفظ نفوذ سیاسی و سود تجاری، بار مالی سنگین را به دوش متحدانش بگذارد.
با این وجود، میان موافقت با فروش تسلیحات و تحویل واقعی آن‌ها فاصله زیادی هست. بر اساس گزارش بی‌بی‌سی، ساخت ۵۰۰ موشک رهگیرِ مورد توافق هنوز آغاز نشده و این تجهیزات به این زودی‌ها تحویل داده نخواهند شد. محدودیت ظرفیت تولید نیز چالش دیگری است، زیرا وزارت دفاع آمریکا پیش‌تر ظرفیت ساخت سالانه حدود ۶۰۰ فروند موشک PAC-۳ MSE را اعلام کرده بود.
در مقابل، اوکراین همین الان به این موشک‌های رهگیر نیاز دارد. کی‌یف از واشنگتن خواسته روند تحویل را تسریع کند، اما آمریکا باید نیازهای تسلیحاتی خود و تعهداتش در برابر دیگر متحدان را هم مدنظر قرار دهد. در این میان، پاسخ برای اوکراین کاملاً روشن است: زمان تحویل این موشک‌ها عمدتاً دست واشنگتن است.
حتی اگر روزی هر ۵۰۰ موشک پاتریوت به اوکراین برسند، چه تأثیری بر میدان جنگ خواهند گذاشت؟ سونگ بر این باور است که این حجم، هرچند در نگاه اول چشمگیر به نظر می‌رسد، اما احتمالاً برای پوشش نیازهای اوکراین در برابر حملات پیاپی روسیه کافی نخواهد بود. با توجه به تنوع تسلیحات تهاجمی روسیه، این موشک‌های رهگیر ممکن است بسیار سریع به اتمام برسند.
پیامدهای این قرارداد برای اروپا بسیار فراتر از هزینه همین یک خرید است. در ظاهر، این معامله یک تقسیم وظیفه ساده درون ائتلاف غرب به نظر می‌رسد، اما در عمل، روابط نابرابر طرفین را عمیق‌تر می‌کند. واشنگتن همچنان کنترل تولید و عرضه تسلیحات راهبردی را در دست دارد و شرکت‌های دفاعی‌اش سود کلانی می‌برند. در سوی مقابل، کشورهای اروپایی سهم بیشتری از هزینه‌ها را تقبل می‌کنند، در حالی که کماکان به سلاح‌ها و تضمین‌های امنیتی آمریکا وابسته‌اند.
نگران‌کننده‌تر اینکه این روند می‌تواند اروپا را در یک چرخه پرهزینه گرفتار سازد. با استمرار جنگ، اوکراین نیازمند تسلیحات بیشتری خواهد بود و به موازات آن، دولت‌های اروپایی نیز برای تأمین بودجه‌های بیشتر تحت فشار قرار می‌گیرند.
هم‌زمان، هزینه‌های مالی و اقتصادی ادامه جنگ رو به افزایش است. اروپا ناچار خواهد شد سهم سنگین‌تری از این بار را به دوش بکشد و در نهایت، این شهروندان عادی اتحادیه اروپا هستند که باید تاوان اقتصادی آن را پس بدهند.
فروش ۵۰۰ موشک پاتریوت تصویری شفاف از توزیع نابرابرِ نفوذ، منافع و هزینه‌ها میان آمریکا، اروپا و اوکراین در جنگ روسیه به نمایش می‌گذارد. آمریکا می‌فروشد، اروپا هزینه می‌دهد و اوکراین در صف انتظار می‌ماند. برای کی‌یف، کمک‌های وعده‌داده‌شده زمانی می‌رسد که شاید دیگر خیلی دیر شده باشد؛ و برای اروپا، پرسش کلیدی این است که تا کی باید پرداخت‌کننده اصلی این صورت‌حساب باشد؟
