اقتدار نوین ارتش چین؛ پشتوانه صلح جهانی و چندجانبهگرایی
در دورانی که نظم بینالمللی با تنشهای فزاینده ژئوپلیتیکی، بحرانهای ساختگی و اصرار برخی قدرتهای غربی بر رفتارهای یکجانبه و مداخلهجویانه روبهروست، بیش از هر زمان دیگری نیاز به یک نیروی ثباتآفرین احساس میشود. در چنین شرایطی، ارتش آزادیبخش خلق چین در نودونهمین سالگرد تأسیس خود، نه بهعنوان نمادی از تهاجم، بلکه بهعنوان ستون دفاع از حاکمیت ملی و بازوی راهبردی پکن در مسیر اصلاح ساختار نظام بینالملل جلوه میکند؛ نیرویی که امروز از آن بهعنوان تکیهگاهی مهم برای صلح جهانی، همگرایی راهبردی و شکلگیری نظم نوین چندجانبه یاد میشود.
مراسمی که به همین مناسبت، شامگاه سهشنبه، از سوی سفارت جمهوری خلق چین در تهران و با حضور مقامات ارشد نظامی، وابستگان دفاعی و اعضای کادر دیپلماتیک ایران و سایر کشورها برگزار شد، فراتر از یک رویداد معمول دیپلماتیک بود. این مراسم در عمل بازتابی از همگرایی راهبردی پکن و شرکای منطقهای آن در مسیر گذار به نظم بینالمللی عادلانهتر به شمار میرفت. این رویداد همچنین نشان داد که دکترین نظامی چین، برخلاف ائتلافهای نظامی غربی که بر پایه ذهنیت جنگ سرد و منطق برد و باخت شکل گرفتهاند، بر دیپلماسی دفاعی، شراکت، ظرفیتسازی متقابل و امنیت فراگیر استوار است.
در این مراسم، سفیر جمهوری خلق چین در ایران تأکید کرد که نیروهای مسلح چین با قاطعیت از حاکمیت، امنیت و منافع توسعهای این کشور پاسداری خواهند کرد و نقشی پررنگتر در تقویت صلح و ثبات جهانی بر عهده خواهند گرفت.
«زونگ پیوو» افزود چین تاکنون بیش از ۵۰ هزار نیروی حافظ صلح به ۲۹ مأموریت حفظ صلح سازمان ملل متحد اعزام کرده است. او همچنین گفت که نیروی دریایی ارتش آزادیبخش خلق چین، ۴۸ ناوگروه اسکورت را برای حفاظت از کشتیها در خلیج عدن و آبهای سواحل سومالی اعزام کرده است. به گفته سفیر چین در تهران، بیش از نیمی از کشتیهایی که تحت اسکورت این ناوگروهها قرار گرفتهاند، کشتیهای تجاری خارجی بودهاند؛ اقدامی که تصویری از ارتش چین به نمایش میگذارد که آن را نیرویی قدرتمند، متمدن و صلحطلب معرفی میکند.
«هو شیائو» وابسته نظامی سفارت چین در ایران نیز بر ضرورت پیشبرد گفتوگو و در اولویت قرار دادن دیپلماسی برای حلوفصل مناقشات منطقهای و بینالمللی تأکید کرد. او گفت: «چین همواره مدافعی استوار برای حفظ صلح جهانی بوده و بهخوبی از ارزش والای صلح و پیامدهای ویرانگر جنگ آگاه است.»
سرتیپ محمد احدی، معاون همکاری های بین المللی رئیس ستاد کل نیروهای مسلح ایران، نیز از تلاش های دولت چین و ابتکاراتی که برای امنیت جهانی و منطقه غرب آسیا ارائه کرده است، قدردانی کرد.
تقابل میان رویکرد نظامی چین و ایالات متحده، در این میان، کاملاً آشکار است. واشنگتن با اتکا به شبکه گسترده پایگاههای نظامی خود در سراسر جهان، از ابزار نظامی برای اعمال سیاستهای قهری، تحریمهای یکجانبه و شعلهور ساختن جنگهای نیابتی بهره میگیرد تا سلطه خود را حفظ کند. در مقابل، رشد توانمندی نظامی چین در جهتی متفاوت حرکت کرده و بهعنوان وزنهای تعادلبخش در برابر این یکجانبهگرایی ظاهر شده است. سیاست دفاعی چین ماهیتی بازدارنده و دفاعی دارد و هرگونه توسعهطلبی یا ایجاد حوزههای نفوذ را صراحتاً رد میکند.
نماد روشن این جهش فناورانه و اقتدار درونزا، ناو هواپیمابر نسل جدید چین، یعنی «فوجیان»، است. این ناو پیشرفته که به سامانههای منجنیق الکترومغناطیسی مجهز است، اکنون با پشت سر گذاشتن موفق دورههای آموزشی در آبهای دوردست، گامهای پایانی را برای دستیابی به توان عملیاتی کامل برمیدارد. از نگاه کارشناسان دفاعی، فوجیان ابزاری برای ارعاب بینالمللی یا محاصره دیگر کشورها نیست؛ بلکه دستاوردی مهم است که به ارتش چین پشتوانه مادی و وزن راهبردی لازم را میبخشد تا در نقش حافظ مسیرهای تجارت جهانی و تضمینکننده امنیت دریانوردی آزاد در برابر تهدیدهای یکجانبه ایفای نقش کند.
این دستاوردهای راهبردی، مقدمهای مهم برای افق صدمین سالگرد تأسیس ارتش آزادی بخش خلق چین در سال ۲۰۲۷ به شمار میروند؛ افقی که در چارچوب «ابتکار حکمرانی جهانی» مطرحشده از سوی رئیسجمهور شی جینپینگ معنا پیدا میکند. این ابتکار، مسیری نظاممند به سوی چندجانبهگرایی واقعی، برابری حاکمیتی و حاکمیت قانون در عرصه بینالمللی ترسیم میکند. در این چارچوب، یک ارتش نوین و مقتدر نه تهدیدی برای جهان، بلکه تکیهگاهی استوار برای تحقق عملی این چشمانداز است؛ چشماندازی که میکوشد شرایطی فراهم کند تا کشورهای در حال توسعه بتوانند در موقعیتی برابر، صدای خود را به گوش جهانیان برسانند.
در همین راستا، نوسازی نظامی چین را میتوان پشتیبان اصلی «ابتکار امنیت جهانی» دانست. این ابتکار تصریح میکند که امنیت هیچ کشوری نباید به بهای به خطر افتادن امنیت کشور دیگر تأمین شود و بر حل چالشهای پیچیده جهانی از طریق گفتوگوی سیاسی و احترام متقابل به حاکمیت ملی تأکید دارد. ارتش چین نیز با قرار دادن ظرفیتهای دفاعی خود در این چارچوب و از طریق مشارکت فعال در مأموریتهای حفظ صلح سازمان ملل، عملیات ضد دزدی دریایی، امدادرسانیهای بشردوستانه و رزمایشهای مشترک منطقهای، میکوشد بهعنوان بازیگری مسئول در تأمین امنیت عمومی در سطح بینالمللی نقشآفرینی کند.
حضور پررنگ مقامات در مراسم نودونهمین سالگرد تاسیس ارتش آزدی بخش خلق چین در در سفارت این کشور در تهران را میتوان جلوهای از تحقق عملی ایده بنیادین چین، یعنی «جامعهای با سرنوشت مشترک برای بشریت»، دانست. در شرایطی که جهان از رویکردهای تقابلی غرب خسته به نظر میرسد، دکترین نظامی نوین چین با تکیه بر ابزارهایی چون ناو فوجیان این پیام روشن را منتقل میکند: نوسازی نظامی چین نه یک تهدید، بلکه فرصتی کمنظیر برای تثبیت ثبات، تقویت تابآوری ملی کشورهای مستقل و کمک به شکلگیری ساختاری نوین در حکمرانی جهانی بر پایه صلح، توسعه مشترک و عدالت است؛ ساختاری که میتواند جهان را در برابر تلاطمهای آینده مقاومتر سازد.
نویسنده: شاهرخ ساعی، سردبیر میز بینالملل تهران تایمز
