سبقت تاریخی خورشید از زغالسنگ در چین؛ صدرنشینی انرژی پاک در ظرفیت برق
انرژی خورشیدی برای نخستینبار در تاریخ صنعت برق چین از نیروگاههای زغالسنگی پیشی گرفت و به بزرگترین منبع تولید برق این کشور از نظر ظرفیت نصبی تبدیل شد؛ تحولی که نشاندهنده شتاب گرفتن روند گذار چین به سمت انرژیهای سبز و کمکربن است.
بر اساس آمار اداره ملی انرژی چین که اول سپتامبر منتشر شد، ظرفیت نصبی انرژی خورشیدی این کشور تا پایان جولای به ۱.۲۸۶ میلیارد کیلووات رسید و اندکی از ظرفیت نیروگاههای زغالسنگی با ۱.۲۸۵ میلیارد کیلووات فراتر رفت. نیروگاههای فتوولتائیک اکنون ۳۱.۵ درصد از مجموع ظرفیت تولید برق چین را تشکیل میدهند.
برای درک ابعاد این ظرفیت، ۱.۲۸۶ میلیارد کیلووات تقریباً معادل ظرفیت ۵۷ سد سهدره است. چین همچنین با اختلاف قابل توجه، بزرگترین ظرفیت خورشیدی جهان را در اختیار دارد؛ ظرفیتی که از ظرفیت خورشیدی کشورهای بزرگی مانند آمریکا، هند و آلمان و حتی مجموع ظرفیت خورشیدی اتحادیه اروپا بیشتر است.
این تحول در ادامه رشد شتابان انرژیهای تجدیدپذیر در چین طی سالهای اخیر رخ داده است. در پایان ژوئن ۲۰۲۳، مجموع ظرفیت نصبشده انرژیهای تجدیدپذیر چین برای نخستینبار از ظرفیت نیروگاههای زغالسنگی عبور کرد. تا سهماهه نخست ۲۰۲۵ نیز مجموع ظرفیت بادی و خورشیدی به ۱.۴۸۲ میلیارد کیلووات رسید که شامل ۵۳۶ میلیون کیلووات انرژی بادی و ۹۴۶ میلیون کیلووات انرژی خورشیدی بود.
یکی از مقامهای اداره ملی انرژی چین، این تحول را نقطه عطفی در ساختار انرژی این کشور دانست و گفت الگویی که بیش از یک قرن، از زمان شکلگیری صنعت برق، برتری زغالسنگ را بهعنوان بزرگترین منبع برق تضمین کرده بود، اکنون برای نخستینبار شکسته شده است. به گفته این مقام، این اتفاق در ادامه تحول دیگری در نیمه نخست ۲۰۲۶ رخ داده است که طی آن سهم برق تولیدشده از زغالسنگ در سبد تولید برق چین به کمتر از ۵۰ درصد کاهش یافت.
تولید برق خورشیدی نیز به سرعت در حال افزایش است. از ژانویه تا جولای ۲۰۲۶، تولید برق فتوولتائیک چین به ۸۰۲.۴ میلیارد کیلوواتساعت رسید که ۱۵.۵ درصد بیشتر از مدت مشابه سال گذشته بود. انرژی خورشیدی در این دوره ۱۳ درصد از کل مصرف برق چین را تأمین کرد؛ به این معنا که بیش از یکهشتم برق مصرفی کشور مستقیماً از انرژی خورشیدی تأمین شده است.
با وجود این رشد، ظرفیت نصبی لزوماً به معنای تولید واقعی برق نیست. انرژی خورشیدی به نور روز و شرایط آبوهوایی وابسته است و ساعات بهرهبرداری آن همچنان با نیروگاههای زغالسنگی فاصله دارد. با این حال، تولید خورشیدی میتواند در ساعات اوج مصرف نقش مهمی در شبکه برق ایفا کند. برای نمونه، در ۱۰ جولای، زمانی که تقاضای برق چین به رکورد ۱.۵۱۸ میلیارد کیلووات رسید، انرژی خورشیدی بیش از ۳۵ درصد برق مصرفی در ساعات میانی روز را تأمین کرد.
چین همچنین بزرگترین و رقابتیترین زنجیره صنعتی فتوولتائیک جهان را در اختیار دارد. این کشور بخش عمده تولید جهانی ماژولهای خورشیدی را انجام میدهد و در فناوریهای مختلف سلولهای خورشیدی، از جمله سلولهای سیلیکونی کریستالی و فناوریهای نسل جدید مانند پروسکایت، سرمایهگذاری کرده است.
در دوره پانزدهمین برنامه پنجساله چین از ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۰ نیز توسعه مدلهای جدید تولید برق خورشیدی در دستور کار قرار دارد. سامانههای یکپارچه فتوولتائیک و ذخیرهساز، نیروگاههای ترکیبی خورشیدی و حرارتی و تولید هیدروژن با استفاده از انرژی خورشیدی از جمله این طرحها هستند.
هدف این است که انرژی خورشیدی از منبعی وابسته به شرایط آبوهوایی به منبعی قابل پیشبینیتر و قابل اتکاتر تبدیل شود تا برق تولیدشده بتواند با ثبات بیشتر در شبکه منتقل و مصرف شود.
