عید نیمهپاییز چین؛ وقتی ماه، مرزهای فرهنگی را پشت سر میگذارد
برای «کوبانیچبکووا برمت»، دانشجوی خارجی ساکن شهر تیانجین در شمال چین، دعوت از خانوادهاش در قرقیزستان برای تماشای ماه به عادتی همیشگی تبدیل شده است.
این حرکت ساده، بازتابدهنده روح «عید نیمهپاییز» است؛ یکی از ارزشمندترین تعطیلات سنتی چین. این جشنواره هر سال در پانزدهمین روز از ماه هشتم تقویم قمری چین برگزار میشود و امسال با ۲۵ سپتامبر مصادف است.
در حالی که مردم زیر نور ملایم یک ماه واحد گرد هم میآیند، مفهوم اصلی این جشنواره، «دیدار دوباره» و وصال است؛ احساسی که زمانی مختص فرهنگ چین تلقی میشد، اما اکنون فراتر از مرزهای این کشور نیز طنینانداز شده است.
با رونق گردشگری ورودی به چین، خارجیها نه تنها این جشنواره را تجربه میکنند، بلکه آن را با تمام وجود میپذیرند و معنای خاص خود را در سنتهای آن مییابند.
برای بسیاری، آشنایی با عید نیمهپاییز با «کیک ماه» و داستان «چانگاِ»، الهه ماه در افسانههای چینی، آغاز میشود.
برمت میگوید: «وقتی برای اولین بار عید نیمهپاییز را در چین جشن گرفتم، معلممان داستان چانگاِ را برایمان تعریف کرد و گفت اعضای خانواده هر چقدر هم از یکدیگر دور باشند، تا زمانی که به یک ماه نگاه میکنند، در کنار هم هستند. آن روز دلم خیلی برای خانه تنگ شده بود و نزدیک بود گریه کنم، اما گرمای خاصی در قلبم احساس میکردم.»
آن زمان، برمت حتی نام کیک ماه را هم نشنیده بود. اما وقتی یکی از همکلاسیهایش کیکی با مغز خمیر دانه نیلوفر آبی و زرده تخممرغ نمکسود به او داد، همه چیز تغییر کرد.
او به یاد میآورد: «در قرقیزستان دسرها همیشه شیرین هستند، بنابراین هرگز تصور نمیکردم که داخل یک کیک ماه، طعمی شور پنهان شده باشد. حالا میتوانم انواع مختلف کیک ماه را از هم تشخیص دهم. این موضوع حس موفقیت و دستاورد واقعی به من میدهد.»
برمت میگوید: «شکل گرد کیک ماه نماد دیدار دوباره است و زرده تخممرغ درون آن یادآور ماه است. در جشنوارههای سنتی چین، حتی غذاها هم داستانی برای روایت کردن دارند.»
در دانشگاه پلیتکنیک نورثوسترن در استان شانشی در شمال غربی چین، «دوبینیوا ویکتوریا»، دانشجوی روس، خمیر را در قالب فشار داد و به آن شکل بخشید. وقتی ساخت کیک ماه به پایان رسید، چهرهاش از خوشحالی درخشید.
ویکتوریا گفت: «فکر میکردم کار دشواری باشد، اما با کمک استادم، لذتبخش بود. کیک ماهی که درست کردم طعم فوقالعادهای دارد. اینجا، کیک ماه فقط یک خوراکی نیست؛ بلکه نمادی از دور هم جمع شدن اعضای خانواده است.»
نزدیک به ۳۰۰ دانشجوی بینالمللی در جشن این دانشگاه شرکت کردند. آنها به داستانهایی درباره این مناسبت گوش دادند و در ساخت کیک ماه و فانوس مشارکت کردند.
جذابیت این جشنواره شامل گردشگران خارجی نیز میشود. با تسهیل سفر به چین از طریق گسترش سیاست لغو روادید، بازدیدکنندگان بینالمللی بیشتری فرصت پیدا میکنند تا این کشور و فرهنگ آن را از نزدیک تجربه کنند.
آمارهای رسمی نشان میدهد اتباع خارجی در فاصله ژانویه تا اوت، نزدیک به ۶۱.۲۹ میلیون بار از مرزهای چین عبور کردهاند که این رقم نسبت به سال گذشته ۱۹.۵ درصد افزایش داشته است.
جاذبههای گردشگری و رستورانهای محبوب در شهر شیآن، مرکز استان شانشی، به مناسبت عید نیمهپاییز برنامههای فرهنگی متنوعی تدارک دیدهاند. بازدیدکنندگان خارجی برای تماشای اجراهای سنتی آواز و رقص چینی و همچنین چشیدن غذاهای محلی، به این مکانها سرازیر شدهاند.
«لی نان»، معاون دانشکده ارتباطات دانشگاه مطالعات خارجی تیانجین، گفت: «عید نیمهپاییز هم لحظات شخصی و هم آرمانهای بشری را در بر میگیرد. این جشنواره گرمای زندگی روزمره و در عین حال چشماندازی وسیعتر برای هماهنگی و صلح جهانی را با خود دارد.»
این پیوند فرهنگی رو به تعمیق، بازتابدهنده تغییری گستردهتر در نگرش جهانی نسبت به چین است. نظرسنجی ماه ژوئیه مرکز تحقیقاتی «پیو» نشان داد که بهطور میانگین ۴۶ درصد از پاسخدهندگان در ۲۰ کشوری که هر سال مورد بررسی قرار میگیرند، دیدگاه مثبتی نسبت به چین داشتهاند؛ رقمی که از ۳۲ درصد در سال ۲۰۲۳ افزایش یافته است.
همزمان با فرارسیدن شب جشنواره در سراسر چین، هزاران فانوس میدرخشند و گوشیهای بیشماری به سوی قرص ماه درخشان در آسمان گرفته میشوند.
«وانگ یی»، دانشیار دانشگاه تیانجین، گفت: «این رویداد از یک ماه واحد سخن میگوید، اما بازتابدهنده حسرتها و امیدهای مشترک همه ماست. داستان “خانه” را روایت میکند، اما در عین حال، آن اشتیاق انسانی و جهانشمول برای تعلق داشتن را برمیانگیزد. به همین دلیل است که این جشنواره میتواند بر دل همگان بنشیند.»
