آسانسور؛ کالایی که مسکنسازها را گرفتار ارز و واردات کرده است
اسماعیل محمدپور، کارشناس و فعال اقتصادی
افزایش هزینه ساخت مسکن فقط از قیمت زمین، فولاد، سیمان و دستمزد کارگران نمیآید. بخشی از فشار هزینه در ساختمانی پنهان است که شاید در نگاه اول سهم چندانی از قیمت نهایی نداشته باشد، اما وابستگی آن به واردات و نرخ ارز میتواند هزینه پروژه را به شکل محسوسی افزایش دهد. آسانسور یکی از همین حلقههای کمتر دیدهشده زنجیره ساخت مسکن است.
در سالهای اخیر، نوسان نرخ ارز فقط بازار کالاهای مصرفی را تحت تاثیر قرار نداده و بسیاری از تجهیزات مورد استفاده در ساختمان نیز از این تغییرات در امان نماندهاند. صنعت آسانسور نمونه روشنی از این وضعیت است. صنعتی که اگرچه بخش قابل توجهی از تجهیزات و توان فنی مورد نیاز آن در داخل کشور وجود دارد، اما همچنان در برخی قطعات و تجهیزات به واردات وابستگی دارد. همین وابستگی باعث میشود هر جهش ارزی، دیر یا زود خود را در قیمت تمامشده آسانسور نشان دهد.
برای سازنده، افزایش قیمت آسانسور یک هزینه مستقل و جدا از بازار مسکن نیست. وقتی قیمت موتور، تابلو فرمان، درایو، برخی قطعات الکترونیکی، تجهیزات کنترلی و دیگر اجزای وابسته به واردات افزایش پیدا میکند، هزینه اجرای پروژه ساختمانی نیز بالا میرود. در پروژههای چندطبقه که استفاده از آسانسور اجتنابناپذیر است، سازنده نمیتواند این بخش از هزینه را حذف کند و در نهایت باید آن را در محاسبات اقتصادی پروژه لحاظ کند.
مسئله فقط قیمت خرید اولیه نیست. آسانسور کالایی نیست که پس از نصب، هزینه آن برای ساختمان تمام شود. سرویس دورهای، تعمیرات، تامین قطعات و تعویض برخی تجهیزات در طول عمر ساختمان ادامه دارد و اگر قطعهای وارداتی باشد، هزینه نگهداری آن نیز میتواند تحت تاثیر نرخ ارز قرار بگیرد. به این ترتیب، وابستگی ارزی صنعت آسانسور نه فقط قیمت ساخت، بلکه هزینه نگهداری ساختمان را هم تحت تاثیر قرار میدهد.
در چنین شرایطی، تقویت تولید داخلی قطعات آسانسور میتواند فراتر از یک سیاست حمایتی برای یک صنعت خاص باشد. هرچه زنجیره تامین داخلی کاملتر شود، اثر نوسانات ارزی بر هزینه ساختوساز نیز کاهش پیدا میکند. البته تولید داخلی صرفا با افزایش تعداد تولیدکنندگان محقق نمیشود و موضوع کیفیت، استاندارد، فناوری و توان رقابت با محصولات خارجی نیز باید همزمان مورد توجه قرار گیرد.
از سوی دیگر، سیاستگذاری در حوزه واردات این تجهیزات نیز اهمیت زیادی دارد. محدودیت یا تسهیل واردات، تخصیص ارز، تعرفهها و مقررات ثبت سفارش میتوانند مستقیم بر قیمت تمامشده تجهیزات آسانسور اثر بگذارند. بنابراین تصمیمهای ارزی و تجاری در این بخش، در نهایت به صنعت ساختمان و مصرفکننده مسکن هم منتقل میشود.
مسکن زمانی ارزانتر نمیشود که فقط قیمت یک یا دو نهاده کاهش پیدا کند. کاهش هزینه ساخت، نیازمند کنترل مجموعهای از هزینهها در زنجیره تولید ساختمان است. آسانسور شاید در مقایسه با زمین یا اسکلت ساختمان سهم کوچکتری داشته باشد، اما نمونهای روشن از هزینههایی است که به دلیل وابستگی به ارز، میتواند از کنترل سازنده خارج شود.
اگر قرار است سیاست کاهش قیمت تمامشده مسکن جدی گرفته شود، باید زنجیره تامین تجهیزات ساختمان نیز بهعنوان بخشی از این معادله دیده شود. کاهش وابستگی ارزی، حمایت هدفمند از تولیدکنندگان توانمند داخلی و ایجاد ثبات در مقررات واردات میتواند بخشی از فشار هزینهای را از دوش سازندگان بردارد. فشاری که در نهایت، بخش مهمی از آن به قیمت مسکن و جیب خریدار منتقل میشود.
