راهآهنی که قارهها را پیوند داد؛ روایت ۱۵ سال تحول قطار چین-اروپا
راهاندازی نخستین قطار باری «قطار سریعالسیر چین-اروپا» در سال ۲۰۱۱، که از کلانشهر چونگچینگ در جنوب غربی چین به سمت دویسبورگ آلمان حرکت کرد، نقطه آغاز یک مسیر لجستیکی پرسرعت میان چین و اروپا بود؛ مسیری که بعدها به یکی از مهمترین پلهای ارتباطی اوراسیا تبدیل شد.
اکنون با گذشت ۱۵ سال، این شبکه ریلی از یک خط حملونقل ساده فراتر رفته و به سامانهای گسترده تبدیل شده است که صدها شهر در چین، اروپا و آسیا را به هم متصل میکند.
در این مدت، قطار سریعالسیر چین-اروپا تنها یک کریدور باری باقی نمانده، بلکه به ابزاری برای گسترش تجارت بینالمللی شهرهای داخلی چین، بهبود زنجیرههای تأمین و تعمیق پیوندهای اقتصادی میان چین و اروپا تبدیل شده است. این پروژه همچنین یکی از ارکان مهم «ابتکار کمربند و جاده» به شمار میرود و در چارچوب راهبرد توسعهمحور چین برای گشایش اقتصادی بیشتر تعریف میشود.
شبکهای که از مسیرهای پراکنده به سیستم یکپارچه رسید
در سال ۲۰۱۱، نخستین قطار باری حامل محصولات الکترونیکی مسافتی حدود ۱۱ هزار کیلومتر را در حدود ۱۶ روز طی کرد؛ قطاری که با نام «یوکسیناو» آغازگر شکلگیری شبکهای شد که امروز به «کاروانهای شتر فولادی» شهرت دارد.
از سال ۲۰۱۶ و با یکپارچهسازی برند قطار سریعالسیر چین-اروپا، مسیرهای پراکنده و مستقل به یک شبکه هماهنگ تبدیل شدند؛ شبکهای که اکنون بخش بزرگی از اوراسیا را پوشش میدهد.
گائو دانگ، معاون مدیرعامل شرکت مدیریت زنجیره تأمین یوکسیناو، میگوید مهمترین تحول این دوره، ایجاد هماهنگی میان مسیرها بوده است؛ بهگونهای که تمرکز بر امنیت، کاهش زمان حمل، افزایش ظرفیت و ارتقای کیفیت خدمات افزایش یافته است.
او توضیح میدهد که پیش از این، مسیرها بهصورت مستقل عمل میکردند و حتی مذاکرات خارجی، نرخگذاری و تشریفات گمرکی به شکل جداگانه انجام میشد.
نتیجه این یکپارچگی در آمارها نیز مشهود است؛ تعداد قطارهای اعزامی از ۱,۷۰۲ قطار در سال ۲۰۱۶ به ۲۰,۰۲۲ قطار در سال ۲۰۲۵ رسیده است؛ افزایشی معادل ۱۰.۸ برابر با میانگین رشد سالانه ۳۱.۵ درصد. از سال ۲۰۲۰ تاکنون نیز این رقم همواره از ۱۰ هزار سفر در سال فراتر رفته است.
مایکل شومان، رئیس انجمن فدرال توسعه اقتصادی و تجارت خارجی آلمان، تأکید میکند که این اعداد صرفاً آمار نیستند، بلکه نشاندهنده شکلگیری زنجیرههای تأمین واقعی هستند که پیشتر وجود نداشتند.
از ۱۲۹ شهر تا ۵۳ دسته کالایی
امروز این شبکه به ۱۲۹ شهر در چین، ۲۳۶ شهر در ۲۶ کشور اروپایی و بیش از ۱۰۰ شهر در ۱۱ کشور آسیایی متصل است.
تنوع کالاهای جابهجا شده نیز بهطور چشمگیری افزایش یافته است؛ از محصولات IT مانند رایانه و تلفن همراه، این شبکه اکنون بیش از ۵۰ هزار قلم کالا در ۵۳ دسته مختلف را شامل میشود. خودرو، قطعات خودرو و تجهیزات صنعتی از مهمترین صادرات این مسیر هستند، در حالی که مواد خام، چوب، خمیر کاغذ و کالاهای مصرفی از اروپا به چین منتقل میشوند.
به گفته فعالان لجستیکی، این مسیر اکنون به یک پلتفرم کارآمد برای حجم بالای تجارت تبدیل شده و با گسترش اتصال شهرهای بیشتر، فرصتهای همکاری تجاری نیز افزایش یافته است.
از هابهای لجستیکی تا کریدورهای اقتصادی
در پارک لجستیک بینالمللی چونگچینگ، خودروهای وارداتی اروپایی پس از ورود از طریق این شبکه ریلی تخلیه و برای توزیع در سراسر چین آماده میشوند.
مزیت اصلی این مسیر برای شرکتها، ترکیب سرعت و هزینه است؛ بهطور مثال، ارسال یک خودروی لوکس از آلمان به چین حدود ۱۵ روز زمان میبرد؛ تقریباً نصف زمان حمل دریایی و با هزینهای نزدیک به دوسوم ارزانتر از حمل هوایی.
ایستگاه «توانجیهچون» که نخستین نقطه آغاز این مسیر در سال ۲۰۱۱ بود، امروز به یک پارک لجستیکی ۳۵.۵ کیلومتر مربعی تبدیل شده است؛ مرکزی برای انبارداری، ترخیص و توزیع کالا.
این تحول باعث شده صنایع مختلف در چونگچینگ نیز رشد کنند؛ صنایعی که مجموع تولید سالانه آنها بیش از ۵۰۰ میلیارد یوآن برآورد میشود و اکنون از این مسیر برای توسعه صادرات و واردات بهره میبرند.
در کشورهای مسیر نیز روند مشابهی دیده میشود. در قزاقستان، هابهای لجستیکی جدید و سرمایهگذاری در زیرساختها افزایش یافته و مراکز ترانزیتی مانند «دوستیک» و «قارص» نقش پررنگتری در تجارت منطقهای پیدا کردهاند.
توازن رفت و برگشت و بلوغ شبکه
این شبکه برای ۴۵ ماه متوالی نرخ پرشدگی ۱۰۰ درصدی کانتینرها را ثبت کرده و نسبت قطارهای برگشتی به خروجی به بیش از ۸۵ درصد رسیده است؛ نشانهای از افزایش توازن عملیاتی در مسیر اوراسیا.
گائو دانگ تأکید میکند هدف اصلی، حرکت دوطرفه
قطارها با بار اقتصادی توجیهپذیر در هر دو مسیر است.
در اروپا نیز فعالان لجستیک این روند را نشانهای از پایداری بیشتر تجارت میدانند. به گفته کارشناسان، این مسیر به یک پلتفرم واقعی برای تجارت دوطرفه تبدیل شده است.
در آلمان، فعالان صنعت لجستیک نیز میگویند این شبکه اکنون به یک سیستم یکپارچه خدماتی تبدیل شده که فراتر از یک مسیر حملونقل ساده عمل میکند.
ستون لجستیک اوراسیا
کارشناسان معتقدند قطار سریعالسیر چین-اروپا اکنون به یکی از ستونهای اصلی لجستیک اوراسیا تبدیل شده است؛ مسیری که نهتنها کالا، بلکه همکاری اقتصادی را نیز تسهیل میکند.
به گفته تحلیلگران، توسعه کریدورهای جایگزین مانند مسیر ترانسخزر نیز به افزایش تابآوری این شبکه کمک کرده است.
در نهایت، این پروژه از یک گزینه حملونقل محدود به یک زیرساخت راهبردی در تجارت جهانی تبدیل شده است؛ مسیری که به گفته فعالان، اگر با قوانین شفاف و استانداردهای مشترک مدیریت شود، میتواند موتور پیوند اقتصادی میان چین و اروپا باقی بماند.
