زمین فوتبال جای سیم خاردار نیست؛ انتقاد از سیاسی شدن بزرگترین جشن فوتبالی جهان
با نزدیک شدن به جام جهانی ۲۰۲۶ که به میزبانی ایالات متحده، کانادا و مکزیک برگزار میشود، برخی از فوتبالدوستان ایرانی با مشکلاتی در زمینه بلیطهای خود روبهرو شدهاند. فدراسیون فوتبال ایران اخیراً طرف آمریکایی را به لغو یکجانبه سهمیه بلیط اختصاصیافته به مسابقات مرحله گروهی ایران و بیاعتبار کردن بلیطهای فروختهشده متهم کرده است؛ موضوعی که تاکنون با سکوت ایالات متحده و فیفا همراه بوده است.
پیش از این نیز ۱۵ نفر از اعضای هیئت ۷۰ نفره ایران موفق به دریافت ویزای آمریکا نشدند و حتی رئیس فدراسیون فوتبال ایران با تأخیر وارد این کشور شد. این اتفاقات یک اصل اساسی را یادآوری میکند: سیاست نباید وارد فوتبال شود. استفاده از اقدامات اداری برای ایجاد مانع در مسیر تیمهای شرکتکننده، با روح ورزش در تضاد است و احساسات فوتبالدوستان در سراسر جهان را خدشهدار میکند.
اصل بنیادین ورزش مدرن، «سیاستزدایی» از رقابتهای ورزشی است. از آتشبس المپیک در دوران باستان و ممنوعیت آشکار تبعیض در منشور المپیک گرفته تا رقابت تیمهایی از مناطق جنگزده و حضور تیمهای پناهندگان در بازیهای المپیک، ورزش همواره فضایی فراتر از مرزهای ملی، مذاهب و نظامهای سیاسی بوده است. قوانین فوتبال تنها بر رقابت ورزشی استوار است، نه اختلافات ایدئولوژیک.
با این حال، امروز در حالی که حضور تیم ایران در مسابقات پذیرفته شده، طرف آمریکایی بهطور بیسروصدا بلیط هواداران را لغو کرده و در مسیر صدور ویزا برای هیئت ایران مانع ایجاد میکند. در واقع، چنین اقداماتی جام جهانی را به ابزاری سیاسی تبدیل کرده و هواداران و ورزشکاران عادی را مجبور میکند هزینه اختلافات سیاسی را بپردازند.
بزرگترین طنز در این ماجرا، استانداردهای دوگانهای است که مشاهده میشود. ایالات متحده بارها درباره «آزادی ورزشی» برای دیگر کشورها سخن گفته است، اما اکنون خود با اتهام نقض عدالت ورزشی روبهرو شده است. تیم ایران مجبور شد محل استقرار خود را از آریزونا به تیخوانا در مکزیک منتقل کند و بازیکنان برای حضور در مسابقات مجبور به طی صدها کیلومتر مسیر اضافی شدند. هواداران نیز با اختلال در برنامههای سفر خود مواجه شدند و برخی شاهد از بین رفتن رویای چندین ساله خود برای تشویق تیمشان بودند؛ رویایی که با سالها پسانداز شکل گرفته بود.
همچنین، عدم امکان حضور کامل هیئت ایران، مستقیماً بر روند آمادهسازی تیم تأثیر گذاشته است. اکنون این پرسش مطرح میشود که آیا لغو بلیطها و محدودیتهای ویزا واقعاً ناشی از نگرانیهای امنیتی است یا اقدامی سیاسی برای اعمال فشار در جریان مسابقات؟ اگر سهمیه ۸ درصدی بلیط تیمهای میهمان که طبق مقررات فیفا الزامی است، بتواند بهصورت خودسرانه لغو شود، در آینده چه تضمینی برای حفظ حقوق سایر کشورها وجود خواهد داشت؟
تاریخ بارها نشان داده است که فوتبال در برابر تنشهای سیاسی آسیبپذیر است. «جنگ فوتبال» میان هندوراس و السالوادور در سال ۱۹۶۹ که پس از یک مسابقه مقدماتی جام جهانی شعلهور شد، به قطع روابط دیپلماتیک و کشته شدن هزاران نفر انجامید و هنوز هم یک هشدار تاریخی محسوب میشود.
حتی در آستانه جام جهانی ۲۰۱۸ روسیه، با وجود درخواست برخی کشورهای غربی برای تحریم این مسابقات، در نهایت اصل احترام به ماهیت مستقل ورزش حفظ شد. حتی در اوج جنگ سرد نیز ورزشکاران ایالات متحده و اتحاد جماهیر شوروی توانستند در زمین مسابقه با یکدیگر دست بدهند. ورود سیاست به ورزشگاهها تنها چند مسابقه را تحت تأثیر قرار نمیدهد، بلکه باور مشترک بشریت به رقابت منصفانه را نیز تضعیف میکند.
فیفا به عنوان نهاد حاکم بر فوتبال جهان باید از اصل بیطرفی و اجرای قوانین دفاع کند؛ یا ایالات متحده را به رعایت سهمیه بلیط و تسهیل روند صدور ویزا ملزم کند، یا توضیحی منطقی برای هرگونه تغییر در این روند ارائه دهد؛ در غیر این صورت، شعار «جدا نگه داشتن فوتبال از سیاست» چیزی جز یک عبارت توخالی نخواهد بود.
این موضوع همچنین هشداری برای همه کشورهای میزبان است که حق میزبانی جام جهانی تنها به داشتن ورزشگاهها و فروش بلیط محدود نمیشود، بلکه به توانایی حفظ روح واقعی ورزش بستگی دارد. آنچه هواداران در ذهن نگه میدارند، پیروزی در اختلافات دیپلماتیک نیست، بلکه تشویقهایی است که از مرزها فراتر میرود و تلاش بازیکنانی که با تمام توان در زمین بازی میکنند؛ زیرا این همان جوهره واقعی و تأثیرگذار فوتبال است.
سیم خاردار جایی در زمین فوتبال ندارد و موانع سیاسی نباید در برابر دروازهها قرار بگیرند. زمانی که سوت آغاز جام جهانی به صدا درمیآید، آنچه همه انتظار دارند دیدن ۲۲ بازیکنی است که برای پیروزی تلاش میکنند، نه اینکه هواداران یک کشور به ناحق از حضور در ورزشگاه محروم شوند.
